Przejdź do treści

Aby Inżynier był Inżynierem

Rolą Inżyniera w Warunkach Kontraktowych, mimo że należy do personelu zamawiającego, jest działanie bezstronne, zgodnie ze swoją kompetencją i okolicznościami, jakie powstały w trakcie realizacji umowy.

Skupmy się na dwóch podstawowych kwestiach, jakie są moim zdaniem kluczowe i powinny być zapewnione w realizacji umów przez Inżyniera: bezstronność i zdolności do realizacji świadczenia.

Bezstronność Inżyniera funkcjonuje w WK FIDIC i konieczność jej utrzymania przy modyfikacji Warunków Ogólnych Warunkami Szczególnymi podkreślona jest również w Złotych Zasad FIDIC (The FIDIC Golden Principles © Copyright FIDIC 2019) opublikowanych celem ustalenia jasnych zasad, w jakich granicach dopuszczalna jest modyfikacja Warunków Kontraktowych FIDIC. Pierwszą, jak należy domniemywać, najważniejszą złotą zasadą jest, że : „Kompetencje, prawa, obowiązki, role i zakresy wszystkich uczestników kontraktu muszą być ogólnie takie, jakie wynikają z warunków ogólnych i muszą być dostosowane do wymagań projektu”. Dalej jako przykład modyfikacji Warunków Ogólnych niezgodnych z tą zasadą podaje się modyfikację, w której Inżynier jest zobowiązany do uzyskania zgody Zamawiającego przed ustaleniem roszczenia Wykonawcy lub przedłużeniem terminu zgodnie z Subklauzulą 3.7 (lub Subklauzulą 3.5 w wydaniach z 1999 r. ). Podkreśla się również, że rolą Inżyniera w umowie FIDIC zgodnie z definicją jest sprawiedliwe określenie uprawnień wykonawcy według warunków umowy, i to nie powinno podlegać wpływowi kontroli zamawiającego. Jeżeli zamawiający nie zgadza się z ustaleniami Inżyniera, umowa podaje sposób na rozwiązanie tego problemu przez Komisję Unikania Sporów i Rozjemstwa (lub Komisję Rozjemstwa w Sporach w wydaniach z 1999 r.).

Warunkiem koniecznym możliwości pełnienia przez Inżyniera jego roli przewidzianej w WK FIDIC, tj. zachowania bezstronności, jest rezygnacja z modyfikacji, funkcjonujących często w Polsce polegających na:

  • wprowadzaniu w Subklauzuli 3.1 konieczności uzyskiwania zgody zamawiającego, np. przed wydaniem określenia w sprawie roszczenia, i
  • całkowitym usuwaniu z umowy Komisji Rozjemstwa w Sporach.

Moim zdaniem nie jest to jednak wyłącznie warunek wystarczający, aby zachować bezstronność Inżyniera. Polscy zamawiający nadużywają, raczej systematycznie istniejącej zależności umownej między Inżynierem a zamawiającym, wymuszając na Inżynierze podejmowanie decyzji, które nie są bezstronne, ale korzystne dla zamawiającego. Pewnym wyjściem dla zamówień realizowanych ze środków pomocowych UE, szczególnie infrastrukturalnych o dużej wartości mogłoby być wyłanianie Inżyniera nie przez zamawiającego, ale przez instytucję pośredniczącą, np. CUPT – Centrum Unijnych Projektów Transportowych, która sprawuje, m.in. kontrolę prawidłowości prowadzenia projektów dofinansowywanych ze środków UE. Wymagałoby to oczywiście pewnego przebudowania systemu zarządzania wydatkowaniem funduszy europejskich.

Drugim elementem istotnym dla prawidłowego działania Inżyniera jest jego zdolność do realizacji świadczenia.

Publikacja FIDIC „Wybór według zdolności; Wytyczne FIDIC do wyboru inżynierów konsultantów na podstawie jakości”, wydanie ang. FIDIC 1991, pierwsze wydanie angielsko – polskie 1995 – COSMOPOLI wymienia następujące najważniejsze mierniki przydatności inżyniera konsultanta przy realizacji określonego przedsięwzięcia:

  • kompetencja techniczna,
  • zdolności organizacyjne,
  • dostęp do zasobów,
  • niezależność zawodowa,
  • system zapewnienia jakości.

SIDIR, jako organizacja będąc wyłącznym przedstawicielem FIDIC w Polsce, powinna skupiać większość osób kierujących zespołami Inżyniera, jak i też kluczowych specjalistów pracujących w tych zespołach. Być platformą wymiany wiedzy i doświadczeń dla tych osób. Powinna starać się podnosić ich kompetencje, prowadząc szkolenia i warsztaty, ale też wprowadzić jakiś system oceny kompetencji swoich członków, jeśli nie obowiązkowy to przynajmniej dobrowolny. Uzyskanie pozytywnej oceny kompetencji powinno stać się gwarantem wysokiego poziomu zdolności do brania udziału w różnych rolach w zespołach Inżyniera przy realizacji projektów opartych na WK FIDC. Na razie, nie udało się stworzyć nic takiego w SIDIR, a w moim przekonaniu potrzeba jest niezwykle duża. Wszystko przed nami.

Wybór Inżyniera w postępowaniu zamówienia publicznego pozostawia wiele do życzenia. W ograniczony sposób sprawdza się zdolność Inżyniera do pełnienia swojej funkcji w umowach opartych na WK FIDIC. Jako warunek konieczny do spełnienia przez Inżyniera stawia się przede wszystkim doświadczenie, formułując określone wymagania do spełnienia przez firmę, która ubiega się o uzyskanie zamówienia na usługę Inżyniera, jak i też przez kluczowych członków jego zespołu. Jako kryterium wyboru ofert stosowane są: cena, jakość oceniana na podstawie deklaracji oferenta podejmowania określonych czynności w trackie realizacji i doświadczenie personelu konsultanta. Zarówno doświadczenie, jak i jakość są ważne w realizacji świadczenia, ale nie wyczerpują warunków, których spełnienie świadczy o zdolności do realizacji świadczenia, szczególnie nie zapewniają szeroko rozumianej kompetencji, na którą składa się przede wszystkim wiedza. Tej w żaden sposób nie sprawdza się w postępowaniu przetargowym, mimo że dzisiaj kluczowy personel Inżyniera powinien posiadać nie tylko wiedzę inżynierską, ale również podstawową wiedzę z zakresu prawa i ekonomii.

Powszechnie powinno się więc wprowadzić sprawdzanie wiedzy i predyspozycji psychicznej do realizacji świadczenia jako kryterium wyboru najkorzystniejszej oferty. Mogłoby się to odbywać w postaci ocenianych: testów, rozwiązywanych casusów, jak i też przeprowadzanych rozmów z kluczowym personelem.

Pozwoliłoby to na wybór, nie tylko doświadczonych, ale również posiadających odpowiednią wiedzę i predyspozycje Inżynierów.

Niestety takie podejście bywa jedynie sporadycznie stosowane w Polsce. Przypominam sobie zamówienie z takim kryterium realizowane kilka lat temu przez CUPT na wybór dla tego podmiotu konsultanta, który miał pełnić pomoc techniczną. Sam starając się uzyskanie zamówienia na przeprowadzenie szkolenia w instytucji publicznej, raz byłem podmiotem interview, a drugi raz musiałem nawet zaprezentować kilkunastominutową próbkę szkolenia, która podlegała ocenie. Czyli można stosować to kryterium, jeśli się chce.

O autorze

Jacek Piliszek – Członek SIDiR i Arbiter Sądu Arbitrażowego przy SIDiR