Przejdź do treści

Tabu opóźnień kontraktów budowlanych

Gwarancją sukcesu każdego kontraktu jest jego ukończenie w umownym terminie (Czas na Ukończenie), gdzie zgodnie z Subklauzulą 8.2 [Czas na Ukończenie] oznacza czas na wykonanie Dokumentów Wykonawcy, ukończenie Robót łącznie z uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Niestety Nasza branża jest jedną z tych, w których inwestycje są szczególnie narażone na przekraczanie tego terminu, jak również terminów pośrednich, na przykład związanych z osiągnięciem Kamieni Milowych.

Przebieg kontraktu kształtowany jest przez wiele czynników, które w efekcie mogą stać się przyczynami opóźnień.

Zgodnie z k.c. opóźnienie jest wynikiem niedopełnienia świadczenia przez Wykonawcę w określonym terminie.

Oczywiście Zamawiający, na wypadek wystąpienia opóźnień (wynik niedopełnienia świadczeń), stosują formy dyscyplinowania Wykonawców. Sposobem na uzyskanie rekompensaty za niedotrzymanie terminu jest odszkodowanie wypłacone przez Wykonawcę na rzecz Zamawiającego.

Często w Szczególnych Warunkach Kontraktowych występuje zapis „Odszkodowania za opóźnienie” należy czytać jako „Kary umowne”.

Subklauzula 8.7 [Kary umowne] reguluje wysokość kar, których wielkość mieści się zazwyczaj w granicach od 0,01% do 0,05% Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej za jeden dzień opóźnienia.

A w jaki sposób Wykonawca ma podjąć rękawice by zabezpieczyć przed Karami umownymi, które są nienegocjowalne?

Jedno z zabezpieczeń, to użyteczny harmonogram rzeczowo-finansowy na bieżąco aktualizowany również o rzeczywisty postęp zadań i wszystkie opóźnienia wpływające na terminową realizację kontraktu. (czytaj: Harmonogram to nie zło konieczne).

Co się z tym wiąże?

Sprawna i rzeczowa analiza opóźnień, która ma ogromne znaczenie przy opracowaniu niezbędnych załączników na przykład do Roszczeń Wykonawcy o przedłużenie Czasu na Ukończenie.

Drugim ważnym zabezpieczeniem (jak nie najbardziej istotnym) jest wczesna, już na etapie akwizycji kontraktu, identyfikacja przyczyn opóźnień i ich obiektywna ocena. Umożliwia ona wczesną reakcję Wykonawcy i podjęcie stosownych działań w celu ograniczenia lub nawet eliminacji potencjalnych opóźnień w kontraktach.

Zdarzają się orzeczenia Sądu Najwyższego, iż niezasadne jest naliczanie przez Zamawiającego kar umownych z powodu braku zakończenia robót przez Wykonawcę w Czasie na Ukończenie, który to czas nie został przedłużony ze względu na niezłożenie przez wykonawcę powiadomienia o roszczeniu o przedłużenie Czasu na Ukończenie. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2013 r. sygn. akt I CSK 748/12).

Nie czekajmy na wyrok!

W 2017 roku w Polsce przeprowadzono badania ankietowe w celu identyfikacji przyczyn opóźnień realizacji przedsięwzięć budowlanych [1]. Autorzy zaproponowali dostrzegalne w trakcie procesu budowlanego czynniki mogące powodować opóźnienia. Czynniki te podlegały ocenie przez zamawiających, inżynierów kontraktu, inspektów nadzoru, projektantów oraz wykonawców biorących udział w badaniach. Poniższe czynniki mogą być pomocne podczas identyfikacji potencjalnych opóźnień na wczesnym etapie akwizycji kontraktu.

Okazuje się, że do Top 10 czynników powodujących opóźnienia można zaliczyć:

  1. błędy i agresywne założenia w kalkulacji oferty Wykonawcy,
  2. przyjęcie rozwiązań zamiennych na etapie ofertowania i brak zgody Zamawiającego na ich wdrożenie podczas realizacji,
  3. błędna identyfikacja i definiowanie ryzyk mogących wystąpić podczas trwania kontraktu,
  4. brak wystarczającej kadry Wykonawcy, problemy z dostępnością Podwykonawców,
  5. brak właściwej współpracy (komunikacji) pomiędzy Wykonawcą a Zamawiającym,
  6. nieodpowiednie lub brak planowania i monitoringu robót budowlanych,
  7. nieodpowiednia organizacja robót budowlanych,
  8. krótki „wymagalny” czas na opracowanie dokumentacji projektowej,
  9. wydłużający się czas wydawania uzgodnień i decyzji administracyjnych,
  10. rozbieżności projektu ze stanem faktycznym oraz odmienne warunki gruntowe.

W ówczesnym czasie czynniki te stanowiły „tabu” opóźnień kontraktów budowlanych o których mało się mówiło lub z trudem było się do nich przyznać.

W ostatnich latach dochodzi również do drastycznego wzrostu cen materiałów oraz robocizny Podwykonawców we wszystkich sektorach budowlanych.

Należy zauważyć, że wyniki badań opracowano w pierwszej połowie 2017 czyli w początkowym okresie wzrostu cen. Obiektywnie rzecz biorąc na obecną sytuację niektórych Wykonawców nie tylko wpływa ostatni wymieniony czynnik czyli wzrost cen, ale również Top 10 czynników wymienionych powyżej.

Dziś o tym głośno, a czołowe firmy wykonawcze w Polsce, próbują walczyć z nieefektywnymi projektami często dokładając do interesu. Niektóre z nich, ucząc się na własnych błędach i niepowodzeniach innych, stają do przetargu kładąc na stół „bezpieczną” ofertę. Niestety „bezpieczna” oferta nie daje jeszcze gwarancji zwycięstwa, ale wierzę, że z biegiem czasu to się zmieni i tylko takie będą w grze.

Na podstawie [1] wnioskuję, że przyczyny opóźnień w budownictwie leżą zarówno po stronie Wykonawcy, Zamawiającego, jak również urzędów i instytucji zaangażowanych w proces inwestycyjny. Koniec końców wszystkie zaangażowane strony powinny wspólnie ponosić odpowiedzialność za terminową realizację kontraktu i ze sobą współdziałać.

Pamiętajmy, że kontrakt to wspólny interes dla wszystkich stron, a zaproponowane przez Autorów czynniki opóźnień [1] niech dadzą do myślenia.

Literatura:

[1] Leśniak A., Piskorz G., „Faktory opóźnień”, Builder, luty 2019, s. 26

O autorze

Grzegorz Piskorz – Inżynier budownictwa specjalizujący się w doradztwie inżynierskim i kontraktowym. Ekspert w dziedzinie analizy opóźnień w realizacji kontraktów. Doświadczenie zdobywał przy realizacji kontraktów infrastrukturalnych na podstawie PZP i FIDIC. Autor publikacji z zakresu zarządzania w budownictwie. Przewodniczący Koła Młodych Profesjonalistów SIDiR.