Przejdź do treści

Waloryzacja Kontraktów. Dla kogo? – część druga

Waloryzacja według Warunków FIDIC

Zasady waloryzacji

Warunki Kontraktowe FIDIC (wydanie z 1999 r.) w subklauzuli 13.8 [Korekty uwzględniające zmiany Kosztu] wskazują, że Cena Kontraktowa winna być korygowana (waloryzowana) w każdym Przejściowym Świadectwie Płatności o współczynnik Pn wyliczany według ogólnego wzoru:

gdzie „a” jest współczynnikiem odzwierciedlającym część płatności kontraktowych niepodlegającą korekcie, „b”, „c” i „d” to współczynniki (wagi) odpowiadające szacunkowemu udziałowi każdego składnika kosztu wykonywania Robót, zaś „L”, „E” i „M” są wskaźnikami kosztów lub cenami odniesienia aktualnymi (indeks „n”) i porównawczymi (indeks „0”). Warunki FIDIC zakładają, że wskaźniki kosztów (ceny odniesienia) winny być ustalone według stanu na Datę Odniesienia (datę poprzedzającą o 28 dni ostateczny termin składania Ofert), zaś aktualny wskaźnik kosztów ustalony na dzień poprzedzający o 49 dni ostatni dzień okresu, do którego odnosi się korygowane Świadectwo Płatności.

Można domniemywać (bo tego w Warunkach FIDIC wprost nie napisano), że nieprzypadkowo wskaźniki kosztów oznaczono literami „L”, „E” i „M”. Ma to wskazywać, że wskaźniki winno się ustalić dla robocizny (L → labor), pracy sprzętu (E → equipment) oraz materiałów (M → materials).

Dlaczego takie, a nie inne terminy wskazane dla ustalenia wskaźników cen:

  • 28 dni przed ostatecznym terminem składania Ofert dla ustalenia wskaźników odniesienia – założono, że wykonawca opiera ofertę na możliwie najbardziej aktualnych dostępnych wskaźnikach cen. Mało prawdopodobne jest by wykonawca był w stanie uzyskać bardziej aktualne wskaźniki (bądź z dostępnych informacji cenowych, bądź to z własnych analiz rynku) i uwzględnić je w obliczeniu ceny oferty,
  • 49 dni przed ostatnim dniem okresu, do którego odnosi się korygowane Świadectwo Płatności – każdy prawidłowo planujący wykonawca zapewnia sobie zasoby niezbędne do wykonania robót tak, aby z jednej strony zapewnić sobie dostępność wszystkich zasobów na czas rozpoczęcia odnośnych robót uwzględniając potrzebę dostarczenia tych zasobów na Teren Budowy, konieczność przeprowadzenia testów, prób i uzyskania akceptacji Inżyniera, a z drugiej strony pominąć konieczność ponoszenia kosztów magazynowania, przestoju sprzętu itp.

W najnowszym wydaniu Warunków Kontraktowych FIDIC (wydanie z 2017 r.) subklauzula waloryzacyjna [Korekty uwzględniające zmiany Kosztu] nosi numer 13.7 (w wydaniu tym zrezygnowano z wcześniejszej subklauzuli 13.4 [Zapłata w walutach Kontraktu]) i nie wskazuje już wprost zasad korygowania kosztów. Podano w tej klauzuli jedynie, że „kwoty należne Wykonawcy zostaną skorygowane o podwyżki lub spadki kosztów robocizny, dóbr i innych nakładów do robót poprzez dodanie lub odliczenie kwot obliczonych zgodnie z planem lub indeksacją kosztów zawartymi w Kontrakcie” (tłumaczenie własne angielskiej wersji warunków). W uwagach do opracowania warunków szczególnych kontraktów wskazano już wzór (zasady) znane z wydania warunków kontraktowych z 1999 r.

Jak te zasady zastosować w konkretnym kontrakcie?

Analiza kontraktu

Analizując kosztorysy robót budowlanych nietrudno zauważyć, że do zasobów niezbędnych do wykonania robót zastosowanie ma zasada zbliżona do tzw. zasady Pareta. W oryginalnym swym brzmieniu zasada ta mówi, że krzywa koncentracji przechodzi przez punkt (0,8; 0,2), czyli:

  • 20% klientów przynosi 80% zysków,
  • 20% materiału zajmuje 80% egzaminu,
  • 20% pracowników generuje 80% produktów,
  • 20% tekstu pozwala zrozumieć 80% treści

itp. (na podstawie Wikipedii).

W kosztorysach robót budowlanych niekoniecznie daje się znaleźć aż tak rygorystycznie postawione warunki. Można jednak stwierdzić, że w zależności od rodzaju robót budowlanych, ca 10% – 40% zasobów (robocizna materiały sprzęt) niezbędnych do wykonania robót generuje ca 75% – 95% kosztów tych robót. Wystarczy więc określić te zasoby, które mają istotny wpływ na koszt (cenę) robót i zastosować je we wzorze z warunków kontraktowych.

Jak te kluczowe zasoby określić i jakie wagi przypisać im w formule waloryzacyjnej?

Najprostszą, ale też najmniej dokładną metodą jest oparcie się na doświadczeniu konsultantów / ekspertów, którzy na bazie własnej wiedzy na temat podobnych kontraktów, porównaniu z innymi zrealizowanymi podobnymi kontraktami itp. określą zarówno które zasoby mają istotny wpływ na wartość robót i jakie wagi winny być im nadane we wzorze na wyliczenie współczynnika waloryzacji.

W Polsce, w kontraktach na roboty budowlane realizowanych pod rygorami prawa zamówień publicznych wymagane jest bezwzględnie sporządzenie kosztorysu inwestorskiego. Oczywiście kosztorys inwestorski nie może być traktowany, jako określający wartość robót budowlanych, jednak bezsprzecznie może posłużyć do w miarę dokładnego określenia niezbędnych do wykonania robót zasobów mających istotny wpływ na wartość robót, a także na ich udział (wagę) w cenie kontraktowej.

Najbardziej zbliżone do rzeczywistości dane na temat zasobów mających istotny wpływ na wartość robót oraz wag, jakie należałoby tym zasobom nadać dla wyliczenia współczynnika waloryzacji uzyskać można analizując kosztorys szczegółowy robót.

W przypadku kontraktów typu „projektuj i buduj” pozostaje raczej oparcie się na doświadczeniu konsultantów / ekspertów.

Wydaje się rozsądnym powierzenie określenia istotnych (z punktu widzenia waloryzacji kontraktów) zasobów i ich wag służących do wyliczenia współczynnika waloryzacji doświadczonym kosztorysantom, rzeczoznawcom kosztorysowym.

A ceny poszczególnych zasobów? Praktycznie w każdym kraju znaleźć można wydawnictwa publikujące aktualne ceny czynników produkcji budowlanej. W Polsce są to dla przykładu informacje o cenach „Sekocenbud”, „BISTYP”, „Polcen” i inne. Oczywiście zdaję sobie sprawę, że niekoniecznie informacje publikowane w tych wydawnictwach odpowiadają rzeczywistym cenom płaconym przez wykonawców. Jednak bez wątpienia dość dokładnie oddają względny wzrost lub spadek cen (najczęściej w układzie kwartalnym).

Przykład

Jako przykład zastosowania waloryzacji wynikającej ze zmian kosztu liczonej według subklauzuli 13.9 warunków kontraktu podać można waloryzację, jaka stosowana była na jednym z kontraktów „przeciwpowodziowych” realizowanych w Polsce. Kontrakt ten realizowany był na zasadach wynikających z procedur Banku Światowego.

Na podstawie analizy kontraktu uznano, że istotne, dla całkowitego kosztu realizacji robót, znaczenie mają koszty następujących zasobów:

  • robocizny
  • betonu towarowego
  • kruszywa kamiennego i kamienia hydrotechnicznego
  • kruszywa naturalnego
  • stali kształtowej i zbrojeniowej
  • wyrobów i konstrukcji stalowych
  • materiałów izolacyjnych i geowłókniny oraz
  • paliwa

Jako źródło cen jednostkowych tych zasobów przyjęto informacje cenowe publikowane przez wydawnictwo Promocja nazywane „Sekocenbud”. Odpowiednio były to:

  • dla robocizny – symbol 999 – robocizna dla robót inżynieryjnych
  • dla betonu towarowego – symbol 2370608 – beton zwykły C25/30 (B-30)
  • dla kruszyw kamiennych i kamienia hydrotechnicznego – symbol 1600602 – tłuczeń, kamień łamany sortowany o uziarnieniu 31,5 – 63 mm
  • dla kruszywa naturalnego – symbol 1602011 – pospółka o uziarnieniu 0-31,5
  • dla stali kształtowej i zbrojeniowej – symbol 1100516 – kształtowniki walcowane – grodzice St3S G 62
  • dla wyrobów i konstrukcji stalowych – symbol 1365098 – elementy konstrukcyjne stalowe różne dla budownictwa przemysłowego
  • dla materiałów izolacyjnych i geowłókniny – symbol 3905040 – geowłóknina o wytrzymałości na rozciąganie 25-35 kN/m
  • dla paliwa – symbol 1020302 – olej napędowy do silników luzem

W przypadku tego kontraktu wagę poszczególnych zasobów określał wykonawca w ofercie, przy czym wagę „a” reprezentującą niewaloryzowaną część ceny kontraktowej określono na 0,10.

Wybrany do realizowania kontraktu wykonawca wskazał następujące wagi:

„b” (dla robocizny) = 0,25

„c” (dla betonu) = 0,05

„d” (dla kruszywa kamiennego) = 0,10

„e” (dla kruszywa naturalnego) = 0,25

„f” (dla stali) = 0,02

„g” (dla wyrobów i konstrukcji) = 0,08

„h” (dla materiałów izolacyjnych) = 0,05

„i” (dla paliwa) = 0,10

wskaźnik waloryzacji wyliczony za okres sierpień 2018 r. (okres bazowy: grudzień 2016 r.) wyniósł 1,0551 co oznacza, że wynagrodzenie wykonawcy za roboty zrealizowane w sierpniu 2018 r. zostało powiększone o 5,51%.

Dla porównania, w innym tego typu kontrakcie, wynagrodzenie wykonawcy za miesiąc lipiec 2016 r. (okres bazowy: wrzesień 2012 r.) zwaloryzowano wskaźnikiem 0,9320, a więc zmniejszone zostało o 6,80%.

Jakich efektów waloryzacji można się spodziewać na kontraktach drogowych i kolejowych przy zasadach określonych przez GDDKiA?

O tym w następnym wpisie.

O autorze

Adam Hajda – autor jest Inżynierem transportu i inżynierem elektrykiem posiadającym niemal dwudziestoletnie doświadczenie w zarządzaniu kontraktami budowlanymi oraz polubownym rozstrzyganiu sporów. Doświadczenie zdobywał na wielu kontraktach z różnych dziedzin budownictwa, a także w pracy dla wykonawców robót i zamawiających. Od roku 2016 jest członkiem Zarządu SIDiR.